Justu oraintxe irakortzen dihardudan liburu batian, Afrikako kalandrixa batek " you're late!" kantatzen ei dau ;)
a. Asier Sarasua <[email protected]> igorleak hau idatzi zuen (2024 abu. 1, Osg 11:49): > eskerrik asko Txiliku! > a. > > > Hau idatzi du Txiliku Olaizola ([email protected]) erabiltzaileak (2024 > uzt. 31(a), az. (18:34)): > >> Berba egiten duten zozoak direla eta, gure izeko Manoli zenak (1917an >> jaioa) esan ohi zuen gure jaiotetxetik entzuten zela Hermanoek (La Salleko >> fraideek) hezitako zozo batek nola "jotzen" zuen Saninaxioren martxa (gaur >> 31 etorri zait burura kontu hori). >> >> Berrehun bat metro zeuden gure etxetik Hermanoen etxe / kolegiora (gaur >> egun Zarauzko Villa Manuela edo Photomuseum deitua) eta sinesgarri egiten >> zait entzun, entzun zitekeela zozo bezatuaren kantua; ez zait, ordea, >> sinesgarria egiten zozoak martxa jotzea. Seguru asko beste eginkizun >> hoberik ez zuen hermanoren batek erakutsiko zizkion zozoari hiruzpalau nota >> txistukatzen, behin eta berriz errepikatuz martxaren hasiera (*I-na-xio!*), >> eta horixe izango zen guztia (eta ez da gutxi hegazti bati lau nota >> irakastea!). Gainerakoa, herritarren irudimenak eta animaliak egiteko gai >> diren "mirariak" miretsi nahi duten jendeak zabaldutako kondairak (hori >> nire ustea da, ez beste). >> >> Zozo jesuitiko horrez gain entzun izan ditut hitz egiteko gaitasuna zuten >> mika eta beleen kontuak (egia esan, belearen familiako hegaztiak gauza >> harrigarriak egiteko gai dira, ez pentsa!), baina jasotako bitxikeriarik >> politena Nafarroa aldetik bildutako perla hau izan da (ipuin gisa >> moldatutako irakurgai bat da): >> >> Bele zuhurra eta bele ausarta >> >> >> >> Zozomikoteen garaian izango zen, inola ere, martxoaren amaieran edo, >> neguak azken hotzak eta eguraldi txarrak urtero erregalu ekartzen dituen >> egun horietako batean. Izan ere, garai horretan, gutxi gorabehera, >> joaten dira behorrak mendiko larreetara udaberri goiztiarraren eguraldi >> goxoek engainatuta, eta gero izaten dira kontuak eta komeriak. Garai >> gogorra izaten da hori abereentzat. Gutxien uste denean neguak azkeneko >> astinduak eman ohi ditu, eta mendian babesik gabe dauden ardiak edo >> behorrak elurrak ekarritako ezinarekin edo izotzaren belztasunak >> harrapatuta akabatu egiten dira. >> >> Munduan beste asko bezala ba omen zen, behin batean, mendira abiatu zen >> behor bat. Eguna hotza zen, baina etxean ondo janda abiatu zen, dirudienez, >> eta mendira iritsi zenean lasai-lasai etzan zen larrearen erdian. >> >> Bele bat hurbildu zitzaion. >> >> Etzanda ikusita (behorrak ez dira sarri etzaten), pentsatu zuen: "Martxo >> zitalak akabatu din behor gaixoa". >> >> Baina ez zen ausartu behorrari mokoka egiten. Bele zuhurra zen, lehendik >> ere gauza ugari ikusi eta ikasitakoa. >> >> Handik pixka batera gure bele zuhurrari beste bat etorri zitzaion albora. >> >> –Proaa! Proaa! –esan zion bele zuhurrak etorri berriari, horrela baita >> beleen karranka-hotsa. >> >> Bele zuhurrak, lehendik begira zegoenak, probatzeko esan nahi zion etorri >> berriari. >> >> Honek bazuen joateko grina eta ez zuen askoren beharrik abiatzeko, azken >> bultzadatxoren bat besterik ez. >> >> –Hil dun! Hil dun! –egin zuen karranka lehenengo beleak, hegazti horiek >> karranka egiteko era bat baino gehiago baitute. >> >> Bigarren beleak entzun zuenean behorra hilda zegoela, han joan zen txistu >> batean, eta ipurdiko zuloan mokoka hasi zitzaion behorrari, beleek ohitura >> duten eran. Begiak eta ipurdiko zuloa maite dituzte beleek akabatutako >> animalien gorpuei mokoka ekiteko. >> >> Behorrak sumatu zuenean mokoka ari zitzaizkiola, itxi zuen indarrez >> ipurdiko zuloa, eta zutitu egin zen. >> >> Bele ausartari burua behorraren ipurdiaren barruan geratu zitzaion eta >> hegoak zalapartada batean astindu zituen, lepoa estutua eta arnasa hartu >> ezinean hilzorian. >> >> Lehenengo beleak hura ikusi zuenean, zegoen lekutik altxa eta hegan ihesi >> joan zen. >> >> –Jan-tzak heuk! Jan-tzak heuk! –egin zuen karranka–. Nik ez nahi! Nik ez >> nahi! >> >> Nafarroako beleek orduan hasi omen ziren euskaraz hitz egiten. >> >> Nafarroan kontatzen da (zen) aurreko ipuina. Hegaztien portaera ezagutzen >> duen norbaitek asmatua da, zalantzarik gabe. Begiak, sudur-zuloak, uzkia… >> dira animalia baten atalik samurrenak akabatu ondoren, eta horietan >> saiatzen dira hegazti sarraskijaleak. Beleek ateratzen dituzten hots eta >> karranken onomatopeia antzekoak dira Proa!, Hil dun! Jan-tzak!, >> hizkuntzarekin >> jolas eginez, eta beleek euskara ezagutzen dutela dioen kondaira baliatuz >> josten ditu ipuinak kontakizunaren haria. >> >> >> >> Tira, horixe gaurkoz nire berriketa. Beste bat arte. >> >> Txiliku. Tarteko eibartar sentitzen den zarauztar bat. >> >> >> >> Hau idatzi du Asier Sarasua ([email protected]) erabiltzaileak (2024 >> uzt. 27(a), lr. (14:10)): >> >>> >>> >>> Hau idatzi du Oier Gorosabel Larrañaga ([email protected]) >>> erabiltzaileak (2024 uzt. 26(a), or. (14:30)): >>> >>>> Blogian erantzuteko egon nok, Asier Sarasua, baiña batetik emaillezko >>>> erantzun-abisuak oso fin ez dabizela (neuri etxataaz allegatzen behintzat), >>>> eta bestetik hau zerrendiau be pixkat erabiltziarren, honaxe botako deuat >>>> amua. >>>> >>> >>> bai, neuk be ez juat jakinarazpenik jasotzen... >>> abixau najetsan Arrateko amari... ia! >>> >>> Badakik Eusebio Maria Azkue lekittarran gauzekin nabillela azkenaldixan. >>>> https://eu.wikipedia.org/wiki/Eusebio_Maria_Azkue Hain zuzen be, >>>> wikipediako artikulua osatzen, Eusebio Erkiagak haren gaiñian kontautako >>>> gauza kurioso honekin egin juat tope: >>>> >>>> *Zozo eder bat eukan kaiolan Mundakan, eta zozo orreri, euskal berbak >>>> be irakatsi eutsazan. An ezezik, emen bere, (Lekeition) izan eban nunbait >>>> zozo eder ori, emengo esaeran sarri entzuna dogunak dirausku-ta: “Azkueneko >>>> atetan zozoa dabil kantetan...” Zozo orrek zer ete ziñoan? Auxe: “Azkueren >>>> zozoa naz ni. Uuuuurra pepito”* >>>> >>>> Zer arraixo dok hau? 🙂 Nere inguruko basarrittarreri galdetuta, esan >>>> jestek ez dabela sekula entzun zozuak berba egin leikienik. Zuenian be, >>>> https://txoriak.eus/txoriak/zozo-arrunta etxuat halakorik irakortzen >>>> noski. Erkiagak ez zeban E. M. Azkue ezagutu, bai ostera Resurreccion haren >>>> semia (9 urte zittuana, aitta hil jakonian). Horrenbestez, neri ahorik aho >>>> pasautako anekdota politta begittantzen jatak, baiña 3-4 belaunaldittan >>>> modu grotesko xamarrian deformau dana, zozuari berba eragin arte. Halan be, >>>> "uuuuurrrra pepito" horri bai hartzen jetsat, egi-antzeko trazia; igual >>>> txorixan soiñuan imitaziñua edo? >>>> >>>> Zer deritxok? >>>> >>> >>> Ez, neuk be ez juat sekula entzun holakorik, zozuak berba egin >>> leikienik. Seguru ezetz. >>> Hik esandakua izan leikek: zozuan kantua hartu eta hortik transkribitzia >>> "uuuuurra pepito" moduko bat. >>> >>> Holakuak normalak izan dittuk euskeraz (eta munduko edozein >>> hizkuntzatan). >>> Nabarmenena galeperra da, toki askotan "pospolina" deitzen jakok, bere >>> kantuak horixe "diñualako": pox-po-lin, pox-po-lin, pox-po-lin. >>> >>> Beste aukera bat dok kaixolako ha arabazozua izatia eta ez zozua. >>> Arabazozuak bai dittuk soinu-imitatzailiak. Beste txori batzuen kantuak >>> zoragarri imitatzen jittuek, eta sarri. Kotxien alarmak eta argazki-kamaren >>> klikak be imitatzen jittuek. >>> Sekula ez juat entzun "berba" eitten dabenik (kaixolan sartu eta >>> gizakixak berbak erakusteko aukerarik dagonik), baina zozo batek baina >>> errezago egingo leukek arabazozo batek, hori seguru. >>> Dana dala, testuan "zozua" aittatzen bajuek, eta kaixolan zekela, ez >>> juat uste arabazozua izango zanik. >>> >>> a. >>> >>> >>> >>> >>> >>>> -- >>>> **** >>>> Oier GOROSABEL LARRAÑAGA >>>> >>>> >>>> ________________ >>>> Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected] >>>> >>> >>> ________________ >>> Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected] >>> >> >> ________________ >> Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected] >> >
________________ Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected]
