eskerrik asko Txiliku! a.
Hau idatzi du Txiliku Olaizola ([email protected]) erabiltzaileak (2024 uzt. 31(a), az. (18:34)): > Berba egiten duten zozoak direla eta, gure izeko Manoli zenak (1917an > jaioa) esan ohi zuen gure jaiotetxetik entzuten zela Hermanoek (La Salleko > fraideek) hezitako zozo batek nola "jotzen" zuen Saninaxioren martxa (gaur > 31 etorri zait burura kontu hori). > > Berrehun bat metro zeuden gure etxetik Hermanoen etxe / kolegiora (gaur > egun Zarauzko Villa Manuela edo Photomuseum deitua) eta sinesgarri egiten > zait entzun, entzun zitekeela zozo bezatuaren kantua; ez zait, ordea, > sinesgarria egiten zozoak martxa jotzea. Seguru asko beste eginkizun > hoberik ez zuen hermanoren batek erakutsiko zizkion zozoari hiruzpalau nota > txistukatzen, behin eta berriz errepikatuz martxaren hasiera (*I-na-xio!*), > eta horixe izango zen guztia (eta ez da gutxi hegazti bati lau nota > irakastea!). Gainerakoa, herritarren irudimenak eta animaliak egiteko gai > diren "mirariak" miretsi nahi duten jendeak zabaldutako kondairak (hori > nire ustea da, ez beste). > > Zozo jesuitiko horrez gain entzun izan ditut hitz egiteko gaitasuna zuten > mika eta beleen kontuak (egia esan, belearen familiako hegaztiak gauza > harrigarriak egiteko gai dira, ez pentsa!), baina jasotako bitxikeriarik > politena Nafarroa aldetik bildutako perla hau izan da (ipuin gisa > moldatutako irakurgai bat da): > > Bele zuhurra eta bele ausarta > > > > Zozomikoteen garaian izango zen, inola ere, martxoaren amaieran edo, > neguak azken hotzak eta eguraldi txarrak urtero erregalu ekartzen dituen > egun horietako batean. Izan ere, garai horretan, gutxi gorabehera, joaten > dira behorrak mendiko larreetara udaberri goiztiarraren eguraldi goxoek > engainatuta, eta gero izaten dira kontuak eta komeriak. Garai gogorra > izaten da hori abereentzat. Gutxien uste denean neguak azkeneko astinduak > eman ohi ditu, eta mendian babesik gabe dauden ardiak edo behorrak elurrak > ekarritako ezinarekin edo izotzaren belztasunak harrapatuta akabatu egiten > dira. > > Munduan beste asko bezala ba omen zen, behin batean, mendira abiatu zen > behor bat. Eguna hotza zen, baina etxean ondo janda abiatu zen, dirudienez, > eta mendira iritsi zenean lasai-lasai etzan zen larrearen erdian. > > Bele bat hurbildu zitzaion. > > Etzanda ikusita (behorrak ez dira sarri etzaten), pentsatu zuen: "Martxo > zitalak akabatu din behor gaixoa". > > Baina ez zen ausartu behorrari mokoka egiten. Bele zuhurra zen, lehendik > ere gauza ugari ikusi eta ikasitakoa. > > Handik pixka batera gure bele zuhurrari beste bat etorri zitzaion albora. > > –Proaa! Proaa! –esan zion bele zuhurrak etorri berriari, horrela baita > beleen karranka-hotsa. > > Bele zuhurrak, lehendik begira zegoenak, probatzeko esan nahi zion etorri > berriari. > > Honek bazuen joateko grina eta ez zuen askoren beharrik abiatzeko, azken > bultzadatxoren bat besterik ez. > > –Hil dun! Hil dun! –egin zuen karranka lehenengo beleak, hegazti horiek > karranka egiteko era bat baino gehiago baitute. > > Bigarren beleak entzun zuenean behorra hilda zegoela, han joan zen txistu > batean, eta ipurdiko zuloan mokoka hasi zitzaion behorrari, beleek ohitura > duten eran. Begiak eta ipurdiko zuloa maite dituzte beleek akabatutako > animalien gorpuei mokoka ekiteko. > > Behorrak sumatu zuenean mokoka ari zitzaizkiola, itxi zuen indarrez > ipurdiko zuloa, eta zutitu egin zen. > > Bele ausartari burua behorraren ipurdiaren barruan geratu zitzaion eta > hegoak zalapartada batean astindu zituen, lepoa estutua eta arnasa hartu > ezinean hilzorian. > > Lehenengo beleak hura ikusi zuenean, zegoen lekutik altxa eta hegan ihesi > joan zen. > > –Jan-tzak heuk! Jan-tzak heuk! –egin zuen karranka–. Nik ez nahi! Nik ez > nahi! > > Nafarroako beleek orduan hasi omen ziren euskaraz hitz egiten. > > Nafarroan kontatzen da (zen) aurreko ipuina. Hegaztien portaera ezagutzen > duen norbaitek asmatua da, zalantzarik gabe. Begiak, sudur-zuloak, uzkia… > dira animalia baten atalik samurrenak akabatu ondoren, eta horietan > saiatzen dira hegazti sarraskijaleak. Beleek ateratzen dituzten hots eta > karranken onomatopeia antzekoak dira Proa!, Hil dun! Jan-tzak!, hizkuntzarekin > jolas eginez, eta beleek euskara ezagutzen dutela dioen kondaira baliatuz > josten ditu ipuinak kontakizunaren haria. > > > > Tira, horixe gaurkoz nire berriketa. Beste bat arte. > > Txiliku. Tarteko eibartar sentitzen den zarauztar bat. > > > > Hau idatzi du Asier Sarasua ([email protected]) erabiltzaileak (2024 > uzt. 27(a), lr. (14:10)): > >> >> >> Hau idatzi du Oier Gorosabel Larrañaga ([email protected]) >> erabiltzaileak (2024 uzt. 26(a), or. (14:30)): >> >>> Blogian erantzuteko egon nok, Asier Sarasua, baiña batetik emaillezko >>> erantzun-abisuak oso fin ez dabizela (neuri etxataaz allegatzen behintzat), >>> eta bestetik hau zerrendiau be pixkat erabiltziarren, honaxe botako deuat >>> amua. >>> >> >> bai, neuk be ez juat jakinarazpenik jasotzen... >> abixau najetsan Arrateko amari... ia! >> >> Badakik Eusebio Maria Azkue lekittarran gauzekin nabillela azkenaldixan. >>> https://eu.wikipedia.org/wiki/Eusebio_Maria_Azkue Hain zuzen be, >>> wikipediako artikulua osatzen, Eusebio Erkiagak haren gaiñian kontautako >>> gauza kurioso honekin egin juat tope: >>> >>> *Zozo eder bat eukan kaiolan Mundakan, eta zozo orreri, euskal berbak be >>> irakatsi eutsazan. An ezezik, emen bere, (Lekeition) izan eban nunbait zozo >>> eder ori, emengo esaeran sarri entzuna dogunak dirausku-ta: “Azkueneko >>> atetan zozoa dabil kantetan...” Zozo orrek zer ete ziñoan? Auxe: “Azkueren >>> zozoa naz ni. Uuuuurra pepito”* >>> >>> Zer arraixo dok hau? 🙂 Nere inguruko basarrittarreri galdetuta, esan >>> jestek ez dabela sekula entzun zozuak berba egin leikienik. Zuenian be, >>> https://txoriak.eus/txoriak/zozo-arrunta etxuat halakorik irakortzen >>> noski. Erkiagak ez zeban E. M. Azkue ezagutu, bai ostera Resurreccion haren >>> semia (9 urte zittuana, aitta hil jakonian). Horrenbestez, neri ahorik aho >>> pasautako anekdota politta begittantzen jatak, baiña 3-4 belaunaldittan >>> modu grotesko xamarrian deformau dana, zozuari berba eragin arte. Halan be, >>> "uuuuurrrra pepito" horri bai hartzen jetsat, egi-antzeko trazia; igual >>> txorixan soiñuan imitaziñua edo? >>> >>> Zer deritxok? >>> >> >> Ez, neuk be ez juat sekula entzun holakorik, zozuak berba egin leikienik. >> Seguru ezetz. >> Hik esandakua izan leikek: zozuan kantua hartu eta hortik transkribitzia >> "uuuuurra pepito" moduko bat. >> >> Holakuak normalak izan dittuk euskeraz (eta munduko edozein >> hizkuntzatan). >> Nabarmenena galeperra da, toki askotan "pospolina" deitzen jakok, bere >> kantuak horixe "diñualako": pox-po-lin, pox-po-lin, pox-po-lin. >> >> Beste aukera bat dok kaixolako ha arabazozua izatia eta ez zozua. >> Arabazozuak bai dittuk soinu-imitatzailiak. Beste txori batzuen kantuak >> zoragarri imitatzen jittuek, eta sarri. Kotxien alarmak eta argazki-kamaren >> klikak be imitatzen jittuek. >> Sekula ez juat entzun "berba" eitten dabenik (kaixolan sartu eta >> gizakixak berbak erakusteko aukerarik dagonik), baina zozo batek baina >> errezago egingo leukek arabazozo batek, hori seguru. >> Dana dala, testuan "zozua" aittatzen bajuek, eta kaixolan zekela, ez juat >> uste arabazozua izango zanik. >> >> a. >> >> >> >> >> >>> -- >>> **** >>> Oier GOROSABEL LARRAÑAGA >>> >>> >>> ________________ >>> Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected] >>> >> >> ________________ >> Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected] >> > > ________________ > Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected] >
________________ Mezu gehiago ez jasotzeko, idatzi hona: [email protected]
