Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία - Δευτέρα, 24 Ιουνίου 2019 - 09:35
Εκλογές και εκπαίδευση στα δυτικά της Θεσσαλονίκης (μια συνεργασία του Κώστα) To άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα είναι μια συνεργασία του φίλου μας του Κώστα -επειδή όμως με το όνομα αυτό είναι πολλοί φίλοι στο ιστολόγιο, πρέπει να ξεκαθαρίσω ότι εννοώ τον ΚΩΣΤΑ, που πάντοτε κεφαλαιογράμματος σχολιάζει -αλλά δεν ήθελα να βάλω στον τίτλο τα κεφαλαία. Τις προάλλες, ο φίλος μας ο Κώστας σε κάποιο σχόλιο αναφέρθηκε στην έρευνα που έχει κάνει στην τοπική ιστορία των προσφυγικών συνοικισμών της Θεσσαλονίκης, έρευνα που έχει αποκρυσταλλωθεί και σε ένα βιβλίο που έχει εκδώσει. Τον προέτρεψα να διαλέξει κάποιο κεφάλαιο για να δημοσιευτεί στο ιστολόγιο και μου έστειλε δύο ξεχωριστά θέματα, ένα επίκαιρο σχετικά με τις εκλογές στους συνοικισμούς και ένα για την εκπαίδευση. Το βιβλίο του Κώστα με τίτλο «Δυτικά της Θεσσαλονίκης» είναι μια ιστορική ανασκόπηση των δυτικών προσφυγικών συνοικισμών (Αμπελοκήπων, Επταλόφου, Καϊστρίου Πεδίου και Νέας Μενεμένης) με αποδελτίωση των φύλλων της εφημ. Μακεδονία, για την περίοδο 1924-1932. Φυσικά, κάποια τοπωνύμια έχουν αλλάξει. Έτσι για ένα εύκολο κουίζ, πώς λέγονται σήμερα οι εξής περιοχές: Δουδουλάρ ή Ντουντουλάρ Αραπλή Κουκλουτζάς Καραϊσίν Λεμπέτ Εγώ μόνο τον Κουκλουτζά ήξερα πώς λέγεται σήμερα. Οι απαντήσεις στο τέλος του άρθρου. ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ Γενικά. Σε κάθε εκλογική διαδικασία, οι κάτοικοι των συνοικισμών της Επταλόφου και των Αμπελοκήπων, είχαν, με το δικό τους τρόπο, ενεργή συμμετοχή και συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ιδιαίτερου προεκλογικού κλίματος. Είναι βέβαια γνωστό ότι η εφημερίδα Μακεδονία στήριζε πολιτικά τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τα συνεργαζόμενα με αυτόν κόμματα. Ως εκ τούτου, ενδεχομένως, να υπάρχουν και ενστάσεις για την αντικειμενικότητα της εφημερίδας, όσον αφορά την προβολή των υποψηφίων βενιζελικών υποψηφίων έναντι των υποψηφίων των άλλων κομμάτων και δημοτικών παρατάξεων. Με δεδομένη αυτή την επιφύλαξη, θα δώσουμε στη συνέχεια το προεκλογικό κλίμα που διαμορφωνόταν στους δύο συνοικισμούς, όπως προκύπτει από την ειδησεογραφία της εφημερίδας. Με τον Χαρίσιο Βαμβακά. Δημοτικές εκλογές, για τις 14 Δεκεμβρίου 1930. Ο Χ. Βαμβακάς κατέβηκε ως υποψήφιος δήμαρχος με το χρίσμα του Κόμματος των Φιλελευθέρων. Ήταν προσωπικός φίλος και παλαιός συνεργάτης του Ελ. Βενιζέλου. Διαχειρίστηκε το θέμα της προσάρτησης και ένταξης στην Ελλάδα της Δυτ. Θράκης. Οι εκλογές αυτές υπήρξαν οι πιο έντονες και οι πιο θορυβώδεις για τους συνοικισμούς των Αμπελοκήπων και της Επταλόφου. Ίσως σε αυτό να συνετέλεσαν και τοπικά κίνητρα. Ο Χ. Βαμβακάς είχε στενή σχέση με την περιοχή. Είχε στην ιδιοκτησία του μία μεγάλη έκταση στα δυτικά του συνοικισμού των Αμπελοκήπων, προς το σημερινό στρατόπεδο Μ. Αλέξανδρος, όπου σήμερα βρίσκονται οι εργατικές κατοικίες. Ίσως να διέθετε και κατοικία, διότι υπάρχουν αόριστες αναφορές παλιών Αμπελοκηπιωτών για ύπαρξη βίλας Βαμβακά. Σε μία προεκλογική περιοδεία, στις αρχές Δεκέμβρη του 1930, ο Χ. Βαμβακάς βρέθηκε στους Αγίους Πάντες, όπου έτυχε θερμής και ενθουσιώδους υποδοχής. Με το τέλος της ομιλίας του, οι Αγιοπαντίτες σήκωσαν στους ώμους τους τον Βαμβακά και τον έφεραν μέχρι τα πρόθυρα του συνοικισμού της Επταλόφου, όπου τον ανέμενε σύσσωμος ο συνοικισμός. Οι αναμένοντες τον υποδέχτηκαν «εν θριάμβω», τον άρπαξαν και τον σήκωσαν στους ώμους τους και τον οδήγησαν στο καφενείο του Καρακούση, όπου επρόκειτο να μιλήσει. Ο Βαμβακάς ανέπτυξε το πρόγραμμά του και στη συνέχεια μίλησε και ο βουλευτής Αποστόλου. «Ο επακολουθήσας ενθουσιασμός του πλήθους είνε απερίγραπτος» και τη στιγμή που ο Βαμβακάς ετοιμαζόταν να κατέβει από την εξέδρα για να μπει στο αυτοκίνητό του και να πάει στην Ξηροκρήνη «τα πλήθη απέκλεισαν την δίοδον και αναρπάσαντα τον κ. Βαμβακάν εις τους ώμους έφερον αυτόν προς το κέντρον του συνοικισμού, επιμένοντα όπως ομιλήση και εις έν άλλο καφενείον». Στη συνέχεια «Ανήγειραν καθ’ όλον το πλάτος του δρόμου οδόφραγμα από καθίσματα και τραπέζια διά να εμποδίσουν την διάβασιν των αυτοκινήτων και έφερον τον κ. Βαμβακάν εις τας χείρας μέχρι του καφενείου Κουμάρογλου όπου ηξίωσαν να ομιλήσει και πάλιν» (αρ. αποδ. 104). Τέτοιας ενθουσιώδους υποδοχής έτυχε ο Βαμβακάς στην Επτάλοφο. Την επόμενη μέρα κι ενώ διερχόταν από τους Αμπελόκηπους για να πάει στη Ν. Μενεμένη, οι κάτοικοι των Αμπελοκήπων αντιληφθέντες την παρουσία του, σταμάτησαν το αυτοκίνητό του, τον κατέβασαν από αυτό και αφού τον έφεραν στους ώμους των έως το καφενείο του Αγκόπ, αξίωσαν να τον ακούσουν. Ο Βαμβακάς μίλησε για λίγο, τους ευχαρίστησε και υποσχέθηκε να επανέλθει μία άλλη μέρα. «Οι κάτοικοι των Αμπελοκήπων επευφημήσαντες ζωηρώς τον κ. Βαμβακάν, τον έφερον εις τας χείρας μέχρι του αυτοκινήτου του και τον προέπεμψαν θερμότατα» (αρ. αποδ. 105). Δυο – τρεις μέρες πριν από την ψηφοφορία, στις 7 το βράδυ, ο Βαμβακάς επανήλθε, συνοδευόμενος από τους βουλευτές Λεβαντή και Ιασονίδη. Μίλησε στο καφενείο του Καρακούση προς τους κατοίκους της Επταλόφου και των Αμπελοκήπων. «(…) την 8ην νυκτερινήν, υπό τας ενθουσιώδεις επευφημίας των πολιτών Επταλόφου και Αμπελοκήπων ο κ. Βαμβακάς μετά της ακολουθίας του ανεχώρησε δια Χαρμάνκιοϊ» (αρ. αποδ. 107). Παράλληλα, δύο επίλεκτα τοπικά στελέχη της κοινωνίας της Επταλόφου, μέλη του Δ.Σ. της Ομοσπονδίας των Δυτικών Συνοικιών, οι Βούτας και Καρακούσης, παρέα με τον γερουσιαστή Αυγουστίδη, περιέρχονται σε άλλους συνοικισμούς της δυτικής πλευράς και κάνουν προεκλογικό αγώνα υπέρ του Βαμβακά (αρ. αποδ. 109). Τις εκλογές αυτές τις κέρδισε πανηγυρικά ο Χαρίσιος Βαμβακάς και τον Ιανουάριο του 1931 ανέλαβε καθήκοντα δημάρχου στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Με τον Ελ. Βενιζέλο – Υποδοχή «μετά λαβάρων και σημαιών…». Πλησιάζουν οι βουλευτικές εκλογές της 26ης Σεπτεμβρίου 1932. Τέλη Αυγούστου ο Βενιζέλος έρχεται στη Θεσσαλονίκη, όπου πρόκειται να εκφωνήσει και λόγο στο χώρο του Λευκού Πύργου. Το Δ.Σ. της Ομοσπονδίας Δυτικών Συνοικιών Πόλεως Θεσσαλονίκης (δείτε σχετικά στην ενότητα Σωματεία) συνεδριάζει, προκειμένου να αποφασίσει «περί του καλλιτέρου τρόπου της διοργανώσεως υποδοχής του Μεγαλουργού Αρχηγού ημών Ελευθερίου Βενιζέλου». Μετά τη σύσκεψη κατέληξαν στα εξής: Τόπος συγκέντρωσης Πλατεία Αγίων Πάντων. «Εις την ανωτέρω Πλατείαν θα προσέλθωσι μετά λαβάρων και σημαιών 1) Οι Αγροτικοί Συνοικισμοί μετά των κάρρων και των ίππων των α)Δουδουλάρ, Αραπλή, Κορδελιού, Κουκλουτζά και Μαινεμένης. 2) Αστικοί συνοικισμοί Επταλόφου, Αμπελοκήπων, Γευγελιωτών, Παλ. Χαρμάνκιοϊ, Γαλ. Παραπηγμάτων, Νέας Ξηροκρήνης και Βοσπόρου». Από εκεί, την 8.30 ώρα, θα ξεκινούσαν για την πλατεία Βαρδαρίου, στην οποία, την 9.15 ώρα έπρεπε να «ώσι συγκεντρωμένοι οι Συνοικισμοί Ευκαρπίας, Καραϊσίν, Λεμπέτ, Νεαπόλεως …». Στη συνέχεια, το πρόγραμμα προέβλεπε μία μεγαλειώδη συντεταγμένη πορεία, κατά την οποία: «Θα προηγείται η Μουσική. Θα ακολουθούν οι πρόσκοποι. Τους προσκόπους θα ακολουθούν οι ιππείς, θα έπονται οι πεζοί, μετ’ αυτούς τα κάρρα». Η διαδρομή: Εγνατία, Αγίας Σοφίας, Λ. Νίκης, Λ. Πύργος.(αρ. αποδ. 215). Ο Βενιζέλος έχασε αυτές τις εκλογές. Σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας ο Παναγής Τσαλδάρης, του Λαϊκού Κόμματος. Ο ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ …………………………………………………………………………………………. Η εκπαίδευση στη Νέα Μενεμένη. Για την περίοδο που ερευνούμε (1924-1932), ο συνοικισμός της Νέας Μενεμένης δεν είχε επίσημα δημόσιο σχολείο. Για πρώτη φορά λειτούργησε δημόσιο Δημοτικό Σχολείο στη Νέα Μενεμένη το έτος 1936. Τα παιδιά φοιτούσαν σε σχολεία των γειτονικών συνοικισμών. Οι δύο γειτονικοί συνοικισμοί Επτάλοφος και Αμπελόκηποι απορρόφησαν τον μεγαλύτερο αριθμό του μαθητικού δυναμικού της Νέας Μενεμένης. Περίπου 15-20 μαθητές από τη Νέα Μενεμένη φοίτησαν στο Δημοτικό Σχολείο Επταλόφου, κατά τη διετία 1928-1930. Γύρω στους 45 γράφτηκαν τον Σεπτέμβριο 1930 στο 43ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης (σημερινό 2ο Αμπελοκήπων) που λειτούργησε στο συνοικισμό της Επταλόφου, στη θέση του προηγούμενου σχολείου. Όταν τον Σεπτέμβριο του 1931 έκανε έναρξη λειτουργίας και το 42ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης (σημερινό 1ο Αμπελοκήπων), ο αριθμός των εγγραφέντων μαθητών από την Νέα Μενεμένη αυξήθηκε σημαντικά και ξεπέρασε τους 60. Την επόμενη χρονιά, στο ίδιο σχολείο, ο αριθμός σχεδόν άγγιξε τους 90 μαθητές. Το «πρόχειρο σχολείο». Πάντως και χωρίς δημόσιο σχολείο, οι κάτοικοι του συνοικισμού της Νέας Μενεμένης δεν έμειναν άπρακτοι. Έστω και άτυπα έστησαν κάποιο υποτυπώδες σχολείο. Σε δημοσίευμα της εφημερίδας φαίνεται ότι το έτος 1929 λειτουργούσε στη Νέα Μενεμένη ένα «πρόχειρο σχολείο», στο οποίο δίδασκε η αδιόριστη δασκάλα Στάσα Αλβανού. Το γεγονός της ύπαρξης αυτού του σχολείου προκύπτει από την σχολική γιορτή που διοργάνωσε η συγκεκριμένη δασκάλα ανήμερα της 25ης Μαρτίου και την παρακολούθησαν οι υποψήφιοι του Κόμματος των Φιλελευθέρων Βαμβακάς και Λεβαντής, οι οποίοι έκαναν προεκλογική περιοδεία. «Οι κ.κ. Βαμβακάς και Λεβαντής παρέστησαν την πρωίαν εις ωραίαν σχολικήν εορτήν της Νέας Μαινεμένης. Δίχως σχολήν αλλά με τον πόθον της μαθήσεως και της προκοπής οι φιλοπρόοδοι κάτοικοι της Νέας Μαινεμένης επιμένουν εις την μόρφωσιν των παιδιών των, υποβοηθούμενοι θαυμασίως και από μίαν ενθουσιώδη διδασκάλισσαν, την δ/δα Στάσαν Αλβανού, διδάσκουσαν εις το πρόχειρον σχολείον από τετραμήνου άνευ διορισμού. Ένα πρόγραμμα πλούσιον εις πατριωτικάς εξάρσεις εξετελέσθη κατά την ωραίαν αυτήν τελετήν, μεθ’ ό εγένετο η εκκύβευσις και λαχείου υπέρ των σχολών, κερδισάντων των ακολούθων αριθμών(…)». (εικόνα 12). Σε δημοσίευμα του Δεκεμβρίου του 1930 φέρεται ως δασκάλα του συνοικισμού η δεσποινίς Τριανταφυλλίδου. Υπάρχει και μια πληροφορία (όχι πλήρως επιβεβαιωμένη) ότι στα παλαιά αρχεία του 1ου Δημοτικού Σχολείου Μενεμένης γίνεται αναφορά για λειτουργία «ιδιωτικού σχολείου» στη Νέα Μενεμένη, προγενέστερα της λειτουργίας του 1ου Δημοτικού Σχολείου Μενεμένης. Τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω; Εκτιμούμε ότι το προαναφερόμενο ως «πρόχειρο» ή «ιδιωτικό» σχολείο υπήρξε στην πραγματικότητα. Το σχολείο αυτό ήταν «κοινοτικό». Οι κάτοικοι βρήκαν χώρο που τον διαμόρφωσαν σε σχολείο και πλήρωναν και τη δασκάλα. Ενδεχομένως η Στάσα Αλβανού να εργαζόταν εθελοντικά, χωρίς μισθό. Στην οθωμανική αυτοκρατορία τα κοινοτικά σχολεία ήταν σχεδόν θεσμός. Οι πρόσφυγες κάτοικοι της Νέας Μενεμένης έφεραν μαζί τους τις κοινοτικές αυτοδιαχειριστικές συνήθειες που ίσχυαν και στην πατρίδα τους, που τελούσε υπό οθωμανικό καθεστώς. Με συνδρομές, δωρεές και λαχειοφόρους αντιμετώπιζαν τα έξοδα του σχολείου και πλήρωναν το δάσκαλο. Η έλλειψη διδακτηρίων και διδακτικού προσωπικού ήταν έντονες στις αποκαλούμενες «Νέες Χώρες» αυτή την περίοδο. Το ελληνικό κράτος αδυνατούσε να καλύψει αυτές τις ανάγκες. Έτσι, πολλοί προσφυγικοί οικισμοί κατέφευγαν στη λύση του κοινοτικού σχολείου, προκειμένου να δώσουν κάποια μόρφωση στα παιδιά τους. Το σχολείο αυτό σίγουρα δεν μπόρεσε να εξυπηρετήσει μεγάλο αριθμό μαθητών. Δεν είναι βέβαιο αν μπορούσε να εξασφαλίσει και επίσημο τίτλο φοίτησης σε σχολείο, ενδεικτικό ή απολυτήριο. Για το λόγο αυτό παρατηρείται και μεγάλη διαρροή μαθητών σε δημόσια σχολεία γειτονικών συνοικισμών. Οι προσπάθειες για ίδρυση δημόσιου σχολείου και ανέγερση διδακτηρίου. Οι προσπάθειες των κατοίκων του συνοικισμού της Νέας Μενεμένης για ίδρυση δημόσιου σχολείου και ανέγερση διδακτηρίου υπήρξαν έντονες όλο αυτό το διάστημα. Από πλευράς αρμόδιων υπηρεσιών παρατηρείται, επίσης, μία σχετική δραστηριότητα με το θέμα αυτό, όπως προκύπτει από τα δημοσιεύματα. Τον Νοέμβριο του 1927, ύστερα από προσωπική επιτόπια έρευνα που έκανε για τα σχολεία της Θεσσαλονίκης ο γενικός διοικητής Μακεδονίας, χορήγησε στο Δήμο Θεσσαλονίκης 3.000.000 δρχ. και στην κατανομή πρότεινε μεταξύ άλλων για τη Νέα Μενεμένη το ποσό των 100.000 δρχ. (Μακεδονία, 1.11.1927, σελ. 3). Τον Ιανουάριο του 1928, σε σύσκεψη μεταξύ του γενικού διοικητή, του δημάρχου Πατρικίου και των επιθεωρητών της Δημοτικής Εκπαίδευσης, προτάθηκε από τον επιθεωρητή Μπατσούτα η άμεση ανέγερση 7 διδακτηρίων, από τα οποία το ένα για τη Νέα Μενεμένη (Μακεδονία, 6.1.1928, σελ. 1). Τον Αύγουστο του 1931, ο επιθεωρητής Δημοτικών Σχολείων Λαγουμιτζάκης προτείνει ιδρύσεις σχολείων, ένα εξ αυτών για τη Νέα Μενεμένη, με την επωνυμία 52ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης (Μακεδονία, 21.8.1931, σελ. 4). Το διδακτήριο, το οποίο τελικά χτίστηκε λίγα χρόνια αργότερα στο συνοικισμό της Νέας Μενεμένης, σώζεται μέχρι σήμερα και στεγάζεται σε αυτό το 2ο Δημοτικό Σχολείο Μενεμένης. Βρίσκεται στην οδό Ν. Κυριακίδη (πρώην Ι. Μεταξά) και παραμένει γνωστό στη μνήμη των κατοίκων ως το παλιό ή το πέτρινο σχολείο. Διοικητικά, ως νομικό πρόσωπο, το σχολείο που αρχικά στεγάστηκε σ’ αυτό το διδακτήριο ήταν το 1ο Δημοτικό Νέας Μενεμένης. Με την αύξηση του μαθητικού δυναμικού, κάποια χρόνια αργότερα, ιδρύθηκε και το 2ο Δημοτικό Σχολείο, το οποίο στεγάστηκε στο ίδιο διδακτήριο. Όταν χτίστηκε στην ίδια αυλή και άλλο διδακτήριο, μετακόμισε εκεί το 1ο Δημοτικό Σχολείο και έμεινε στο παλιό κτήριο το 2ο Δημοτικό. Απάντηση στο κουίζ: Δουδουλάρ ή Ντουντουλάρ = Διαβατά, Αραπλή = Νέα Μαγνησία, Κουκλουτζάς = Εύοσμος, Καραϊσίν = Πολίχνη, Λεμπέτ = Σταυρούπολη. Advertisements https://sarantakos.wordpress.com/2019/06/24/dytika/ ________ Orasi mailing list για την διαγραφή σας από αυτή την λίστα στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] και στο θέμα γράψτε unsubscribe Για να στείλετε ένα μήνυμα και να το διαβάσουν όλοι οι συνδρομητές της λίστας στείλτε email στην διεύθυνση [email protected] διαβάστε τι συζητά αυτή η λίστα http://hostvis.net/mailman/listinfo/orasi_hostvis.net Για το αρχείο της λίστας http://www.mail-archive.com/[email protected]/ Εναλλακτικό αρχείο: http://hostvis.net/pipermail/orasi_hostvis.net/ παλαιότερο αρχίο (έως 25/06/2011) http://www.freelists.org/archives/orasi __________ NVDA δωρεάν αναγνώστης οθόνης ένα πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού http://www.nvda-project.org/ _____________ Τα ηχογραφημένα βιβλία με φυσική φωνή που ανεβαίνουν στις βιβλιοπροτάσεις προσφέρονται από τις βιβλιοθήκες που λειτουργούν οι φορείς των τυφλών ____________
